Świadkowie dawnych czasów

Grodzisko na Zawodziu było jednym z najważniejszych ośrodków wczesnośredniowiecznego Kalisza. Gród powstał w IX wieku, a otaczające go osady tworzyły centrum życia politycznego, gospodarczego i religijnego okolicy. Znajdowała się tam romańska kolegiata św. Pawła, ufundowana przez Mieszka III Starego, który został w niej pochowany. Dziś historię tego miejsca można poznawać w rezerwacie archeologicznym.

Po zdobyciu dawnego ośrodka na Zawodziu w 1233 roku Henryk Brodaty rozpoczął tworzenie nowego centrum Kalisza. Przywilej lokacyjny nadał miastu Bolesław Pobożny prawdopodobnie około 1257 roku, lecz oryginał tego dokumentu nie zachował się. Jego treść znamy dzięki potwierdzeniu wystawionemu przez Przemysła II w 1282 roku. Lokacja ukształtowała nowy układ miasta z rynkiem jako jego centrum.

Pokój kaliski zakończył długotrwały konflikt Królestwa Polskiego z zakonem krzyżackim. Dokumenty pokojowe przygotowano w Kaliszu, a 23 lipca 1343 roku w Wierzbiczanach nastąpiła ich wymiana i zaprzysiężenie przez Kazimierza Wielkiego oraz wielkiego mistrza zakonu. Polska odzyskała Kujawy i ziemię dobrzyńską, ale Pomorze Gdańskie pozostało pod władzą Krzyżaków. Był to ważny sukces dyplomatyczny, choć nie rozwiązał wszystkich sporów terytorialnych.

Wśród najważniejszych świątyń znajdują się katedra św. Mikołaja oraz kolegiata św. Józefa. O średniowiecznym charakterze miasta przypominają zachowane fragmenty murów obronnych i baszta Dorotka. W centrum uwagę przyciąga ratusz, odbudowany po zniszczeniach z 1914 roku. Warto też odwiedzić Park Miejski, którego początki sięgają końca XVIII wieku.

Tak - zamek kaliski stał w rejonie dzisiejszego placu Kilińskiego, obok Liceum im. Adama Asnyka. Jego początki wiąże się z XIV wiekiem i panowaniem Kazimierza Wielkiego, choć dokładna data rozpoczęcia budowy pozostaje przedmiotem badań. Zamek pełnił funkcje rezydencjonalne i administracyjne, a jego ostateczne zniszczenie przyniósł pożar w 1792 roku. Dziś można zobaczyć odsłonięte fragmenty dawnych murów.

Na początku I wojny światowej do Kalisza wkroczyły wojska niemieckie. Przypadkowe strzelaniny, w tym wzajemny ostrzał niemieckich patroli, dowództwo uznało za ataki mieszkańców na żołnierzy. Nastąpiły represje oraz celowe ostrzeliwanie i podpalanie miasta przez wojsko niemieckie. Podczas zburzenia Kalisza zniszczono 426 budynków mieszkalnych, a także między innymi ratusz i teatr.

Wojska niemieckie wkroczyły do Kalisza 4 września 1939 roku, rozpoczynając okupację miasta i włączając je do tzw. Kraju Warty. Okupacja przyniosła terror, wysiedlenia i prześladowania mieszkańców, w tym zagładę społeczności żydowskiej. Mimo trudnych warunków działał kaliski ruch oporu; tragicznym wydarzeniem było rozstrzelanie 56 członków polskiego podziemia w Lesie Skarszewskim w styczniu 1945 roku. Okupacja niemiecka zakończyła się 23 stycznia 1945 roku.

Dawna dzielnica żydowska leżała w północno-zachodniej części historycznego centrum miasta. Jej ważnymi punktami były ulice Złota i Ciasna oraz nieistniejący dziś plac Rozmarek. Znajdowała się tam synagoga i inne instytucje służące kaliskiej społeczności żydowskiej. Zagłada tej społeczności i zniszczenie synagogi podczas okupacji niemieckiej pozostawiły bolesną lukę w historii miasta.

Babinka była odnogą Prosny biegnącą w pobliżu dawnych murów miejskich. W XIX wieku wzdłuż niej urządzono obsadzoną drzewami promenadę. Podczas okupacji niemieckiej kanał zasypano, wykorzystując do tego między innymi książki z polskich i żydowskich zbiorów bibliotecznych. O utraconej rzece i zniszczonych książkach przypomina dziś pomnik na Plantach.